Ukryty w lesie nad jeziorem Kownackim, otoczony fosą i bagnami, wznosi się siedmiometrowy kopiec – pozostałość średniowiecznej siedziby rycerskiej z XIII wieku. Skansen Archeologiczny w Kownatach to jedno z ciekawszych grodzisk stożkowatych w Wielkopolsce, które po dokładnych badaniach archeologicznych przekształcono w dostępny dla zwiedzających obiekt muzealny. Miejsce to pozwala zobaczyć, jak wyglądało życie średniowiecznego rycerza w niewielkiej fortalicji obronnej.

To nie jest typowe muzeum z gablotami. Tu można wejść na szczyt kopca, przejść przez zrekonstruowaną palisadę i poczuć atmosferę miejsca, które ponad 700 lat temu pełniło funkcję obronną.

Średniowieczna fortalicja nad jeziorem

Grodzisko powstało w miejscu naturalnie obronnym – na końcu półwyspu wrzynającego się w jezioro Kownackie od strony południowej. Od północy chroniły je wody jeziora, od zachodu i południa zabagniona zatoczka. Dla dodatkowej ochrony wzniesiono potężny, stożkowaty kopiec i otoczono go fosą szerokości około dwóch metrów, połączoną z jeziorem, co zapewniało stały dopływ wody.

Całość ma imponujące rozmiary. Średnica kopca u podstawy wynosi 44 metry, na szczycie zwęża się do 18 metrów. Wysokość? Siedem metrów – choć niektóre pomiary wskazują nawet na 12 metrów, w zależności od punktu odniesienia.

Miejscowa tradycja wiąże obiekt z czasami wojen napoleońskich i stąd potoczna nazwa „Kopiec Napoleoński”. W rzeczywistości gródek jest znacznie starszy – pochodzi z końca XIII wieku i był zamieszkiwany przez kilka pokoleń, aż do połowy XIV stulecia.

Grodzisko odkryto już w 1923 roku, ale dokładne badania wykopaliskowe przeprowadzono dopiero w latach 1971-1972. Rok później, w 1973, przekształcono je w skansen archeologiczny.

Historia spalona w płomieniach

W połowie XIV wieku obiekt uległ spaleniu, prawdopodobnie w wyniku walk. Do dziś nie wiadomo dokładnie, z jakim rodem należy wiązać tę siedzibę w początkowym okresie jej funkcjonowania. Badacze ustalili jednak, że w drugiej połowie XIV i w XV wieku panowali tu Wilczyńscy herbu Poraj, właściciele Wilczyna i Kownat. Najbardziej znany z nich to Mikołaj, miecznik kaliski w latach 1358-1364.

Badania archeologiczne ujawniły liczne przedmioty świadczące o rycerskim charakterze siedziby. Znaleziono groty bełtów do kuszy, haki do napinania kuszy, ostrogi – w tym dziecięcą – oraz elementy oporządzenia jeździeckiego i związane z rzędem końskim. Te militaria nie pozostawiają wątpliwości, że mieszkali tu wojownicy.

Co zostało odkryte podczas wykopalisk

Na szczycie kopca, w części południowo-zachodniej, archeolodzy odsłonili pozostałości pięciobocznej wieży o długości boku około trzech metrów. To była główna budowla gródka, prawdopodobnie mieszkalna i jednocześnie strażnicza. Wnętrze wieży było wybrukowane.

Na północ od wieży odkryto piwniczkę, która najpewniej znajdowała się pod drugim budynkiem. Na południe natomiast – pozostałości kuźni, gdzie wykuwano narzędzia i elementy uzbrojenia. Całość szczytu otaczała drewniana palisada, stanowiąca dodatkową linię obrony.

Obecnie w zrekonstruowanym gródku można zobaczyć odtworzoną wieżę strażniczą, palisadę, kuźnię oraz szałasy rybackie. Rekonstrukcja powstała na podstawie wyników badań archeologicznych, dzięki czemu daje dość wierny obraz tego, jak mogło wyglądać to miejsce w średniowieczu.

Dla kogo to miejsce

Skansen spodoba się przede wszystkim miłośnikom historii i archeologii, którzy cenią autentyczne miejsca z bogatą przeszłością. To też dobry punkt wypadowy dla rodzin z dziećmi – spacer leśną ścieżką, wejście na kopiec, możliwość zobaczenia, jak wyglądała średniowieczna fortyfikacja. Dzieci zazwyczaj są zachwycone samym faktem wspinania się na siedmiometrowy kopiec i oglądania fosą.

Nie jest to jednak miejsce na całodniową wycieczkę. Samo zwiedzanie zajmuje około 30-45 minut, może godzinę, jeśli ktoś chce spokojnie wszystko obejrzeć i poczytać tablice informacyjne. Warto połączyć wizytę ze spacerem wokół jeziora Kownackiego lub odwiedzinami innych obiektów Muzeum Okręgowego w Koninie.

W skansenie odbywają się festyny archeologiczne, podczas których można zobaczyć pokazy rzemiosła średniowiecznego, walki rycerskie czy życie codzienne z epoki. Warto sprawdzić kalendarz wydarzeń przed wizytą.

Jak dotrzeć do skansenu

Skansen znajduje się we wsi Kownaty-Mrówki, około 4 km od Wilczyna i około 38 km na północ od Konina. Z niewielkiego parkingu przy szosie do skansenu prowadzi leśna droga – trzeba przejść około 500 metrów, podążając za oznakowaniami. Można też dojść niebieskim szlakiem turystycznym.

Ważna uwaga: nawigacja GPS często błędnie wskazuje lokalizację. Aby trafić do właściwego miejsca, najlepiej wpisać w nawigacji „Parking przy Skansenie Archeologicznym w Mrówkach”. To zaoszczędzi sporo nerwów i błądzenia po okolicy.

Dojście leśną ścieżką jest przyjemne, choć warto mieć odpowiednie obuwie – teren bywa podmokły, szczególnie po deszczach. Samo grodzisko znajduje się na półwyspie, otoczone wodą i bagnami, więc trzeba trzymać się wyznaczonych ścieżek.

Godziny otwarcia i informacje praktyczne

Skansen jest czynny sezonowo – od 1 kwietnia do 30 września. To oddział Muzeum Okręgowego w Koninie, więc szczegółowe informacje o godzinach otwarcia i ewentualnych opłatach najlepiej sprawdzić na stronie muzeum lub skontaktować się telefonicznie przed wizytą. Obiekt bywa zamykany podczas złych warunków pogodowych lub z powodu organizowanych wydarzeń specjalnych.

Warto zaplanować wizytę w sezonie letnim, kiedy teren jest suchy i łatwiej poruszać się po okolicy. Jesienią i wczesną wiosną miejsce ma swój urok – las wokół jeziora pięknie się prezentuje – ale trzeba liczyć się z błotnistymi ścieżkami.

Na miejscu znajdują się tablice informacyjne z opisem historii grodziska i wyników badań archeologicznych. Można zwiedzać samodzielnie lub, jeśli trafi się na wydarzenie specjalne, posłuchać przewodnika opowiadającego o życiu średniowiecznych rycerzy.

Grodzisko w Kownatach to jeden z najlepiej zachowanych przykładów gródka stożkowatego w regionie wschodniej Wielkopolski. Takie obiekty były typowe dla XIII i XIV wieku – stanowiły siedziby drobnej szlachty rycerskiej.

Skansen Archeologiczny w Kownatach nie należy do najgłośniejszych atrakcji turystycznych Wielkopolski, ale właśnie to stanowi jego wartość. To spokojne, autentyczne miejsce, gdzie historia jest namacalna – w postaci kopca, fosy i rekonstrukcji drewnianych budowli. Warto zajrzeć, jeśli ktoś przemierza okolice Konina i szuka czegoś więcej niż standardowe muzeum.